May 21, 2019

Kan ‘n mediese praktisyn ‘n kansellasiefooi hef?

Die Wet op Verbruikersbeskerming (VBW) hanteer kansellasies en gee spesifiek aan ‘n verbruiker die reg om ‘n voorskot bespreking, ‘n bespreking of ‘n bestelling te kanselleer. Dit bied op sy beurt die reg aan ‘n Verskaffer om ‘n redelike kansellasiefooi te hef, in aggenome die volgende:

1. Die aard van die goedere of dienste wat gereserveer of bespreek is.

2. Die tydperk van die kennisgewing van kansellasie wat deur die verbruiker verskaf is.

3. Die redelike potensiaal vir die diensverskaffer om daadwerklik ‘n alternatiewe verbruiker te vind tussen die tyd van ontvangs van die kansellasie kennisgewing en die tyd van die bespreking wat gekanselleer is.

4. Die algemene praktyk van die betrokke bedryf.

Die Health Practitioners Council of South Africa (HPCSA) se standpunt oor hierdie aangeleentheid was teenstrydig: die etiese reëls het nie toegelaat om enige fooie te hef nie, terwyl die VBW en die Raad op Mediese en Tandheelkundige Professies erken het dat sommige kansellasie-/laatfooie gehef kan word.

Die probleem het egter nie ‘n duidelike oplossing gehad nie. Aan die einde van 2018 het die HPCSA uiteindelik ‘n openbare, nie-teenstrydige posisie oor die no-shows aanstellings en laat aankomste uitgereik.

Die HPCSA het sy posisie soos volg openbaar gemaak:

“’n Pasiënt behou die reg voor om ‘n mediese of tandheelkundige afspraak te kanselleer, en ‘n mediese of tandheelkundige praktisyn mag nie ‘n konsultasiefooi of ‘n proseduregeld hef vir so ‘n gekanselleerde afspraak nie, tensy:

1. ‘n Kansellasie minder as 24 uur gemaak is vir ‘n spesialisafspraak en minder as twee uur vir ‘n algemene praktisynsafspraak, voor die tyd van die afspraak.

2. ‘n Praktisyn kan bewys lewer van die versuim om ‘n alternatiewe pasiënt te vind tussen die tyd van ontvangs van die kansellasie kennisgewing en die tyd van die gekanselleerde afspraak.

3. Die praktisyn kan voldoende bewys lewer dat die pasiënt ingelig is oor die kansellasie van aanstellingsbeleid.

4. Die praktisyn het eers die redes vir die pasiënt se versuim om die aanstelling te kanselleer of te eer, vasgestel.”

Dit bied noodsaaklike verligting en duidelikheid vir sommige praktisyns, waar dit moeilik is om hul praktyk te onderhou indien pasiënte nie hul afsprake nakom nie.

Praktisyns moet daarop let dat die HPCSA diegene aanbeveel wat ‘n kansellasie of ‘n no-show beleid het, om hul pasiënte in kennis te stel, ten tye van bespreking, dat daar ‘n fooi gehef sal word indien ‘n afspraak nie nagekom word nie. Dit stem ook ooreen met die doelwit van die VBW om te verseker dat daar ten alle tye deursigtige kommunikasie met ‘n verbruiker is.Op ‘n laaste noot word die praktisyn herinner om te verseker dat voldoende bewyse van sodanige kommunikasie gehou word asook dat dit behoorlik uiteengesit word in hul terme en voorwaardes.

POPIA compliance in 2026: the basics every business still gets wrong

Even years after POPIA came into full effect, the same compliance gaps continue to surface across different industries. Many businesses believe they are POPIA compliant until a complaint, audit, or data breach proves otherwise.

Here are some of the most basic POPIA mistakes we still see:

  1. Information Officers appointed “on paper only”.
    The Information Officer is registered on the Information Regulators e-Services portal, but there is no real understanding of the role, no internal authority, and no ongoing oversight of compliance activities.
  2. Outdated or generic privacy notices
    Outdated or generic privacy notices often misrepresent actual processing activities in the company.
  3. No POPIA training beyond management
    POPIA compliance is treated as a legal or HR issue, while frontline employees, who handle personal information daily, receive little or no training.
  4. Assuming IT equals POPIA compliance
    Strong IT systems alone are not enough. POPIA also requires policies, procedures, access controls, and human behaviour management.
  5. Weak access control and data minimisation
    Employees often have access to personal information they do not need, increasing the risk of internal breaches and unauthorised disclosure.
  6. No clear process for data subject requests
    Businesses struggle to respond within reasonable timeframes because there is no documented procedure for handling requests.
  7. Not reporting data breaches to the Information Regulator
    Many organisations do not fully understand what constitutes a data breach under POPIA or how to report it. As a result, breaches are often ignored or being overlooked entirely.
  8. Failure to review and update data processing agreements with Operators
    While operators are identified, many businesses fail to put proper data processing agreements in place or to review them regularly.
  9. Treating POPIA as a once-off exercise
    Compliance is viewed as a project with an end date, rather than an ongoing process requiring regular review, updates, and monitoring.

POPIA compliance is about awareness, accountability, and continuous improvement. Identifying and fixing these common gaps is often the first step towards meaningful compliance.